Reizen - Alles over de duiksport lees je in Duiken!

Canada - In de Labrador-stroom

01-01-10

Uiterst vriendelijke mensen, indrukwekkende wrakken en ijsbergen die je de woorden ontnemen. Het Canadese eiland Newfoundland is een ruwe diamant in de Atlantische oceaan. Duikers die gaan voor ruige omstandigheden en spirituele ervaringen kunnen hier hun hart ophalen.

Tekst: Yvonne van der Vlak Foto’s: Rene Lipmann

Elk moment kan ze verschijnen. Mijn ogen doen pijn van het geconcentreerde turen over het vlakke water. Gekleed in een poolpak klamp ik me vast aan de rand van de RIB. Rick Stanley van Ocean Quest stuurt behendig over de Atlantische Oceaan, zijn gezicht een en al grijns. Hij is zich bewust van onze hooggespannen verwachtingen: het zien van ijsbergen!
Het is moeilijk voor te stellen. De kust van Newfoundland is groener dan groen en de zon zorgt vandaag voor een temperatuur van rond de zestien graden. Geen omstandigheden waarin je ijzige gevaartes verwacht. Maar Rick is zeker van zijn zaak. «De sterke Labrador-stroom neemt afgebroken stukken van de Groenlandse ijskap mee op sleeptouw naar het zuiden», legt hij uit. «Iedere zomer breken veertigduizend ijsbergen af, waarvan vier- tot achthonderd exemplaren na twee jaar St. Johns bereiken, de hoofdstad van Newfoundland. Deze 3200 kilometer lange route staat bekend als de Iceberg Alley, een parade die start in maart en duurt tot de zomer.»

Gedaanteverandering
Het is half juni als we voor de kust van het Canadese eiland varen. In de verte doemt iets op. Rick knikt tevreden: «This is a beauty!» Snel komen we dichterbij, het wordt stil aan boord. Onze blikken verstrengelen met dit prachtige natuurfenomeen; het is alsof ze terugkijkt. De intensiteit van gevoelens overrompelt me. Ik kan alleen maar blijven kijken, in opperste verbazing. Majestueus als een witte Sfinx torent de ijsberg minstens tien meter boven zee uit. Het omringende water aait haar flanken en kruipt omhoog in een poging bij haar goed beschermde kern te komen; een turkooisgekleurde kern die alle geheimen van de wereld in zich draagt. Eeuwenoud. De lichtblauwe kleur geeft aan dat het ijs belvrij is. Ruim vijftienduizend jaar drukt de sneeuw haar al ­samen, alle lucht verdrijvend.
Pas in de knusse lodge van Ocean Quest zijn we in staat om over deze bijzondere ervaring te praten. Genietend van de kreeft die we bij terugkomst in de haven van een paar vissers kochten, ratelen we door elkaar. «Zou ze de bodem raken?» «Zeven achtste deel verstopt zich onder water.» «Wat was ze groot!» «Waarom praten we eigenlijk in vrouwelijke vorm over een ijsberg?» «Omdat ze mooi is», mengt Debbie zich in het gesprek. «Omdat ze onberekenbaar is», dient Rick zijn vrouw van repliek. «Onberekenbaar?», vraag ik aarzelend als de mannen zijn uitgelachen. «Hoe bedoel je dat?» Morgen staat een ijsbergduik op de planning, moeten we ons zorgen maken? Debbie doet het woord: «Een ijsberg voor de kust van St. Johns is smeltende en heeft de neiging tot breken. Ze kondigt dit aan met een luide knal. Hoor je dit tijdens de duik, maak dan dat je wegkomt en blijf onder water. Het grootste gevaar zit ‘m in het vallende ijs. Maar het zwaartepunt kan ook verschuiven, waardoor ze gaat kantelen.»

Freaking loud
De blauwe lucht van gister heeft plaatsgemaakt voor onheilspellend grijs. De ijsberg steekt er surreëel tegen af. «Oké», roept Rick, voor ons het teken dat we van boord kunnen rollen. We zakken. Mijn spanning verdwijnt direct als we naar het mysterieuze blauwwit zwemmen. Van dichtbij zijn haar prachtige tekeningen, lijnen en patronen zichtbaar. Het water als kunstenaar. Een kunstenaar die zijn werk uiteindelijk zelf de das om doet in zijn pogingen het continu te willen verfijnen. Zout van de Atlantische Oceaan mengt met het zoete water van de smeltende berg. Dit doet het zicht geen goed en we besluiten dieper te gaan. Op dertig meter zien we nog steeds de onderkant niet. Ik raak haar aan. Zoiets glads heb ik nog nooit gevoeld…
Langzaam glijdt mijn hand langs haar zachte vormen. Koud, maar onweerstaanbaar aantrekkelijk. Plots klinkt een doffe knal als een rommelende donderslag. Verschrikt kijk ik mijn buddy aan. In zijn ogen lees ik de bevestiging die ik liever niet zag: de berg heeft gesproken. Ik maak dat ik wegkom, mijn hart gaat als een razende tekeer! Buiten adem houd ik halt. Ik wacht… maar er gebeurt niets. Tegelijkertijd gaan onze duimen omhoog. Opstijgen maar. Rustig komen we aan de oppervlakte en zwemmen naar de boot. Er staat meer golfslag nu en Rick kijkt bezorgd. «Snel aan boord, anders drijf ik naar de berg», roept hij tegen de wind in. In de haast wil ik met lood en al over de rand klimmen. Ik val terug in het water.
Op hetzelfde ­moment klinkt er opnieuw een knal, dit keer luid en scherp. Ik zie de punt van de berg het water in storten. Rick trekt wit weg, het andere buddypaar komt precies daar boven water. Drie lange seconden later maken ze het oké-teken. Het ijs heeft hen niet geraakt en ze werken zich snel terug naar de boot. De opwinding stroomt uit hun poriën. «That was freaking loud! I even felt the shockwave!» Na de goede afloop zijn we het er allemaal over eens: het is waanzinnig om deze natuurkrachten van zo dichtbij te mogen beleven.

Saganaga
Op 5 september 1942 liep het minder goed af voor twee schepen in Conception Bay. Niet door passerende ijsbergen, maar de oorlog had Newfoundland bereikt. Het Canadese Bell Island vormde voor de Duitsers een bedreiging door haar grote voorraad ijzererts. In 1895 werd de eerste mijn ontdekt en het eiland groeide uit tot belangrijkste leverancier van ijzererts ter wereld. Duitsland was de grootste afnemer, maar ook Australië en Engeland waren flinke klanten. Met de ­torpedering van twee volgeladen vrachtschepen wilde U-boot 513 de geallieerden afsnijden van dit grondbestanddeel voor wapens.
Om 11.07 uur in de ochtend wordt de 124 meter lange Saganaga in de machinekamer geraakt, hierdoor ontploffen de boilers. Binnen dertig seconden verdwijnt het schip onder het water-oppervlak, 48 bemanningsleden meenemend.
29 daarvan zijn nooit teruggevonden. Uit respect gaan we eerst op zoek naar de gedenkplaat van het Britse bemanningslid Able Seaman Walter Skeleton. Ik zie de vernietiging voor me, de paniek, de mannen in het ijskoude water… Dan schud ik de nare gedachtes van me af en ontdek de schoonheid van het wrak. Overal doorkijkjes naar het blauw, omlijst door anemonen, de stammen geel en dik, hun tentakels wit en zacht. Op het dek zie ik het anker liggen. Met mijn ogen volg ik de enorme ketting die kriskras over het schip ligt, het bewijs van de enorme kracht die de Saganaga op 33 meter liet ‘landen’. De explosie deed de boeg en achtersteven samenklappen en weer ­terugslaan, de ankerketting meesleurend.

Lord Strathcona
Om 11.10 uur op diezelfde dag in 1942 is de SS Lord Strathcona aan de beurt. Maar als de torpedo’s inslaan, is de bemanning al overboord. Deze paar minuten verschil redt hun leven. Ironisch is dat de torpedo’s en onderzeeër waarschijnlijk gemaakt zijn van ijzererts dat eerder door de mijnen van Bell Island werd geleverd. Voordat we het water in springen, vertelt schipper Bill waar dit 140 meter lange schip haar mooiste plekken verborgen houdt.
«Een afdaling langs de boeilijn brengt je op het bovendek. Ga dan twee dekken lager en penetreer het wrak. Zwem de gang door en je komt in het radiotelegrafiestation.» De Strathcona ligt dieper dan de Saganaga en iedere meter lager voel ik het kouder worden. Zowel de kou als de diepte geven een soort roes. De combinatie met de grote hoeveelheid bloemen die we aantreffen, doet ons van het oorspronkelijke plan afwijken. Zeesterren en opnieuw die adembenemende zeeanemonen. Het kanon op de boeg lijkt te bezwijken onder het gewicht van de bloemdieren. Hier heeft de natuur het geweld onschadelijk gemaakt.

Rose Castle
De Bell Islanders pakken het dagelijkse leven weer op en zetten twee kanonnen op de kliffen om Conception Bay te bewaken. Ze zijn het ­bewijs van de harde werkelijkheid. Een werkelijkheid die twee maanden later, op 2 november 1942, opnieuw slachtoffers maakt. Friedrich Wissman is commandant op de U-518 en vaart in de vroege ochtend de baai binnen. Onmiddellijk vuurt hij op de met steenkool geladen Anna T. De torpedo mist doel en verwoest de Scotia Pier. Een fout die de geschiedenis in gaat als eerste en enige aanval op de kust van Noord-Amerika tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op Bell Island denken de bewoners aan een invasie en trekken hun zondagse kleding aan om de Duitsers met trots en waardigheid tegemoet te treden. Eenmaal buiten ontdekken ze dat het niet om hen gaat. Commandant Wissman heeft zich hersteld en vuurt opnieuw twee torpedo’s af. Anderhalve minuut later ligt de Rose Castle op 40 meter diepte. «Het wrak ligt diep en is niet vergevingsgezind,» brieft Bill, «maar wie zich aan de regels houdt, wordt betoverd door haar schoonheid. Rose is de mooiste van de vier. Door haar diepte is ze het best bewaard gebleven.» Opnieuw passeren we de grens van koud naar echt koud. Ergens rond de dertig meter verspringt de thermometer naar –1˚C! De Rose Castle doet haar naam eer aan; het is net een sprookje. Rechtop staat ze op de bodem alsof ze elk moment weer door kan varen. Alleen de contouren van het schip worden niet langer ­bepaald door het oorspronkelijke materiaal. Zeeanjelieren en zachte koralen geven de vorm aan. Het is een grote bloemenzee, als een praalwagen tijdens het bloemencorso. Terug aan boord helpt de bemanning me uit mijn spullen. Ze hebben duidelijk ervaring met gevoelloze handen en ik krijg door Bill zelf gemaakte moo-soep aangereikt. Het rillen stopt en ik geniet na van deze fantastische duikervaring.

PLM 27
Terug naar 1948. Verbijsterd kijken de mannen naar het geweld naast hen. Hun collega’s liggen schreeuwend in het water, paniek slaat toe. De U-518 vuurt opnieuw. De PLM 27 wordt midscheeps geraakt en ook nu is er geen genade. In minder dan een minuut is het schip verdwenen, tezamen met twaalf bemanningsleden. Op 28 meter hang ik bij de immense propeller en kijk omhoog. Ik hoor gefluit en zie de mannen werken op het dek, nog onbewust van het dreigende gevaar. De stikstof, de kou en de complete setting van het wrak helpen mijn verbeelding op gang. Door haar relatief ondiepe ligging hebben overkomende ijsbergen hier vrij spel. Ze vernietigen alles op hun pad. Als we terugvaren naar St. Johns vraag ik Bill waarom hij uiteindelijk in Newfoundland is neergestreken. Als Navy-bemanningslid heeft hij immers de hele wereld gezien. Verbaasd kijkt hij me aan. Heeft hij de vraag wel goed begrepen? «Kijk dan!» Vanuit zijn kapiteinsstoel wijst hij over het water naar de eilanden, het vaste land. Overal groene uitgestrektheid. «Zie je die twee eilanden naast Bell Island?», vraagt hij. «Die zijn van niemand, daar wandel ik vaak met mijn honden. En in het dorp groeten we elkaar.» Meer hoeft hij niet te zeggen, ik begrijp het al.

Info: Newfoundland en Labrador
Duiken en slapen
Ocean Quest is het duikresort van Rick en Debbie Stanley, een echtpaar dat bezield met hun passie bezig is. Dit komt in alles tot uiting; van de manier waarop ze met hun gasten omgaan tot de organisatie van de duiken. Ze bieden professionaliteit zonder de mens uit het oog te verliezen. De viersterren lodge is voorzien van sauna, zwembad en ruime kamers.
De gemeenschappelijke ruimte heeft een zithoek, internet, bar en keuken, alles vrij te gebruiken. Als het weer het toelaat, worden twee duiken per dag gemaakt met de Ocean Quest charter. De Bell Island wrakken zijn binnen vijfenveertig minuten per boot te bereiken vanuit de Foxtrap jachthaven.
Er liggen vier schepen met een diepte variërend van 18 tot 48 meter binnen een afstand van twee vierkante kilometer. Alle vier zijn nog helemaal intact. Het hele jaar door wordt gedoken op de wrakken.
Voor ijsbergen en walvissen ben je afhankelijk van een bepaalde periode: ijsbergen spotten doe je het best in mei en juni; kans op walvissen heb je van juni tot augustus.
www.oceanquestcharters.com  

Toeristische informatie
www.newfoundlandlabrador.com  

Reisorganisatie
Scubatravel
T: +31 (0)40 2350055
E: info@scubatravel.nl
W: www.scubatravel.nl

 

Dit artikel stond in Duiken 02/2009

Reageer op dit artikel

Afzender:

Uw waardering

Bericht:

 


Reacties op dit artikel




Klik hier om je in te schrijven
Nederland België

Copyright © Vipmedia 2010   -   Privacy statement   -   Disclaimer