Vincent Kneefel steekt zijn mening niet onder stoelen of banken als het over het welzijn van onze oceanen gaat. Deze maand schreef hij een kritische column over The Ocean Cleanup.

Tekst en foto: Vincent Kneefel

In mijn vorige column schreef ik dat alle huidige commitments de aanvoer van plastic naar de oceaan met slechts 7% doen afnemen. Verrassend genoeg zijn er nog steeds veel grote bedrijven die zich helemaal niet serieus inzetten om minder plastic te produceren of te gebruiken, maar er liever voor kiezen om anderen de plasticvervuiling op te laten ruimen.

The Ocean Cleanup

Een organisatie, die hierin is gespecialiseerd en tevens wereldfaam heeft verkregen, is The Ocean Cleanup van de voormalige TU Delft student Boyan Slat. Geïnspireerd door de plastic soep in de Gyres, kwam hij in 2013 met een technologisch ontwerp dat op eigen kracht ervoor zou moeten gaan zorgen dat meer dan 90%(!) van al het drijvende plastic in de Great Pacific Garbage Patch zal worden opgeruimd.

Dit werd al snel wereldnieuws, met bedrijven en rijke donoren die klaarstonden om het project met naar schatting meer dan € 50 miljoen te financieren. Het spreekt  veel mensen aan om het plastic in de oceaan op te ruimen, het is immers concreet en meetbaar. Maar het klinkt bijna te mooi om waar te zijn. Dat is omdat het ook zo is. The Ocean Cleanup doet tot op heden meer schade dan dat het de oceanen ook echt helpt. En dat zit zo.

Het lukt me bijna niet om adem te halen door de stank

Passieve drijvers

Al jaren waarschuwen biologen, oceanografen en plastic experts Boyan Slat voor de impact van The Ocean Cleanup op het zeeleven. Als je met een passief systeem op grote schaal plastic uit het water gaat scheppen, is het onmogelijk om daarbij niet ook ongewervelde wezens, die veelal passief ronddobberen, mee te nemen.

Zij kunnen het opvangscherm van The Ocean Cleanup immers niet ontwijken. In de toplaag van de oceaan huist het ‘neuston’, een samenleving van passieve drijvers, voortgestuwd door wind en de stroming.

Het mooiste diertje wat ook bij onderwaterfotografen bekend is, is het blauwe zeedraakje. Rebecca Helm heeft The Ocean Cleanup hier in 2019 al op gewezen in een artikel in The Atlantic, en Tamar Stelling van De Correspondent heeft er een serie van artikelen aan gewijd, beide zeer het lezen waard.

Anderen lezen ook:  Pionieren

Grote mislukking

In 2019 heeft The Ocean Cleanup System 001 in de Pacific Garbage Patch getest, wat uitmondde in een grote mislukking. De buisvormige plastic barrière faalde structureel en tevens kwam het team erachter dat de barrière vaak langzamer bewoog dan het plastic dat het probeerde te vangen, waardoor het plastic dat het had verzameld, terug naar de open zee dreef.

Afgelopen maand heeft The Ocean Cleanup het System 002 getest, waarbij het van een actief systeem gebruikmaakte en twee sleepboten het door het water trokken.

De resultaten zijn nog niet bekend, maar zonder twijfel zal dit een nog grotere impact hebben op het leven in zee, omdat niet alleen het neuston, maar ook andere dieren in de barrière terechtkomen. De CO2-uitstoot en de kosten van een dergelijk systeem zijn ook niet mis, met de hoeveelheid bunkerolie die nodig is om de schepen in te zetten.

En zelfs als het werkt, dan zal The Ocean Cleanup maar een fractie van de totale hoeveelheid plastic in de oceaan op kunnen ruimen. Slechts 1% van het plastic drijft namelijk aan de oppervlakte. Doordat de dichtheid van plastic groter is dan water, zinkt het uiteindelijk. Dit plastic zullen we helaas nooit meer op kunnen ruimen, hier hoor je The Ocean Cleanup echter niet over. Of dat de ambitie van 90% onrealistisch is.

Foto: Make a Change World

Uitbreiding naar rivieren

Deels door de kritiek die The Ocean Cleanup kreeg toegeworpen, heeft het haar activiteiten uitgebreid naar rivieren. Naar schatting 80% van al het plastic komt immers via rivieren in zee terecht. Succesvolle en goedkope rivier-afvangtechnologie bestaat echter al.

The Ocean Cleanup kwam met een systeem, The Interceptor, dat een stuk duurder is dan de meeste oplossingen en waarvoor er voor overheden geen businesscase is om deze operationeel te houden. En daarom moest het op zoek naar andere partijen die daar wel voor willen betalen.

Eerder dit jaar maakte The Ocean Cleanup een nieuwe samenwerking met Coca-Cola bekend. ‘In de loop van 18 maanden zal het partnerschap de inzet van Interceptors in vijftien rivieren over de hele wereld vergemakkelijken en het opruimen versnellen.

Anderen lezen ook:  B&B Kas ChuChubi op Bonaire: kleinschalig en adults only!

Omdat tijdens onze opruimacties veel plastic flessen worden meegenomen, waaronder Coca-Cola-verpakkingen, zijn we blij dat Coca-Cola deze stap zet en hopen we dat dit ertoe zal leiden dat anderen in de branche ook meewerken aan het opruimen van het milieu.’

Grootste vervuiler

Het probleem is echter dat dit de grootste vervuiler op geen enkele manier dwingt om te veranderen. De NGO Break Free from Plastic heeft Coca-Cola al drie jaar op rij aangewezen als de grootste vervuiler en ook kwam Coca-Cola onlangs als meest voorkomend merk op Britse stranden naar boven.

Maar liefst 12% plastic in de oceaan zijn flesjes. De jaarlijkse plasticproductie van Coca-Cola in 2019 bedroeg ongeveer 108 miljard flessen per jaar, meer dan een vijfde van de wereldwijde productie van PET-flessen van ongeveer 500 miljard flessen per jaar.

Omdat Coca-Cola het te duur acht om wereldwijd ervoor te zorgen dat haar materialen worden ingezameld, kiest het ervoor om met partijen zoals The Ocean Cleanup samen te werken zodat ze haar voetafdruk kan ‘offsetten’. Hierbij maakt het gebruik van plastic credits, waardoor het op een gegeven moment naar consumenten kan claimen dat het als bedrijf ‘plastic neutraal’ is, terwijl het doorgaat met meer plastic op de markt brengen. Een ander pervers voorbeeld is de tonijn verwerker Princes Tuna dat samenwerkt met Plastic Bank aan plastic neutrale verpakkingen, terwijl 20% van het plastic in zee van visnetten komt!

Bizarre oplossing: Plastic wordt gebruikt om mangroveboompjes op te kweken.

Plastic kraan dichtdraaien

Als The Ocean Cleanup in zee gaat met de grootste plastic vervuiler ter wereld, zal het hardere eisen moeten stellen aan de verandering van het businessmodel.

Nu stelt het Coca-Cola in staat om mee te liften op de reputatie van The Ocean Cleanup en door te gaan met business as usual. Coca-Cola zou het voortouw moeten nemen bij het vinden van echte oplossingen om opnieuw uit te vinden hoe ze hun producten leveren, zoals het wereldwijd invoeren van statiegeldregelingen en hergebruik.

Bedrijven moeten ter verantwoording worden geroepen om de plastic kraan dicht te draaien. Als je bad overloopt omdat de kraan openstaat, is het eerste wat je doet de kraan dichtdraaien, voordat je begint met dweilen. In dit geval willen The Ocean Cleanup en sponsoren het publiek doen geloven dat met opruimen het probleem verholpen is.

Anderen lezen ook:  Zoutpier Bonaire, de duik die niet op je bucketlist mag ontbreken

Bijvoorbeeld door een zonnebril van The Ocean Cleanup te kopen voor € 199. Ze claimen zelfs dat ze daarmee 24 voetbalvelden aan plastic in de Great Pacific Garbage Patch op kunnen ruimen. Dat lijkt me sterk. Maar ook lijkt het mij helemaal niet gezond om een zonnebril van oceaanplastic te dragen: plastic zit namelijk vol met giftige stoffen en met dit soort gemixt gerecycled materiaal is de kans dat deze vrij komen een stuk groter.

Om de seconden komen nieuwe stukken plastic aandrijven. Het gaat maar door.

Wees eerlijk

Tamar Stelling van De Correspondent stelt in een van haar artikelen terecht de vraag: «Is het het waard om exorbitante bedragen te betalen voor een promillage minder plastic in zee, waarbij allerlei schitterend gekke beestjes waar we nog niks van weten – en allerlei dieren die weer van hen afhankelijk zijn – het risico lopen weggevaagd te worden van de aardbol?»

Het antwoord is duidelijk nee. Echter, zolang The Ocean Cleanup doorgaat met het samenwerken met grote vervuilers, en met te mooie verhalen donateurs blijft overtuigen, zullen ze op deze voet doorgaan.

Het zou The Ocean Cleanup sieren om een eerlijker verhaal te vertellen, te stoppen met claims te maken die ze niet waar kunnen maken en alleen geld aan te nemen van vervuilende bedrijven als hier ook een harde eis tot verandering aan vast zit. Als The Ocean Cleanup het leven in de oceaan ook daadwerkelijk helpt, zal ik de eerste zijn om dit te erkennen.

The Ocean Cleanup

Vincent Kneefel zet zich al meer dan 15 jaar in voor oceaanbescherming en duurzaamheid, voor o.a. WWF en de Verenigde Naties. Zijn ultieme doel is om foto’s te maken en verhalen te vertellen die mensen met het leven in de oceanen verbinden en voor positieve verandering zorgt.

Hij is de medeoprichter van Into the Blue Foundation, een stichting die zich inzet voor oceaneneducatie voor (kansarme) jongeren. In de komende twee jaar zal hij zich inzetten voor zijn project The Ocean Story: www.theoceanstory.com

Ook interessant voor jou:

Sleutelhanger van gerecycled plastic helpt koraalriffen herstellen

De bron van plastic: «In de sloppenwijk is geen afvaldienst en een vuilnisbak is een half uur lopen»