Slechts één plastic zak was ervoor nodig om de grootste vis ter wereld op aarde te doden. Diep geschokt door dit trieste verhaal, trok WNF-oceanenexpert Vincent Kneefel naar de plaats des onheils. Dit is het tweede artikel van een serie van vier over de problemen en oplossingen van plastic in de oceanen.’

Mijn allereerste ontmoeting met de grootste vis ter wereld in 2003 zal ik nooit vergeten. Tijdens een tussenjaar na mijn middelbare school werkte ik als duikinstructeur in Kaapstad. Op aanraden van de Nederlandse eigenaar maakte ik een duikreis naar Mozambique.

Vanuit Tofo Beach kwamen we onderweg naar het bekende Manta Point wel tientallen van deze vriendelijke reuzen tegen. Je beseft pas echt hoe groot walvishaaien zijn als je ernaast zwemt.

Het idee dat een walvishaai zo groot kan worden door zich voornamelijk met de kleinste organismen in de oceaan, plankton, te voeden is bijna onvoorstelbaar.

Het is zestien jaar later, 2019. Tijdens mijn eerste WWF-werkreis naar Tun Mustapha Marine Park in Maleisië in maart 2019, lees ik een nieuwsbericht over een walvishaai die dood is aangetroffen in de wateren voor het strand in Menumbok, zo‘n 200 km van waar ik op dat moment ben. In het nieuwsbericht staat dat de walvishaai, een jong mannetje, is onderzocht door een team van het Sabah Wildlife Departement.

Gestorven

Uit het onderzoek blijkt dat de walvishaai is gestorven aan verhongering en verstopping van het darmkanaal, omdat er een plastic zakje in zijn maag zat.

Omdat ik een aantal dagen later al door zou reizen naar Indonesië, besluit ik om contact op te nemen met de onderzoeker van de walvishaai, Dr. Sen Nathan, met het doel hem te interviewen en hem te vragen of we het plastic zakje wellicht zouden kunnen gebruiken voor onze plastic campagne in Nederland.

Anderen lezen ook:  Wat houdt zuurstofschoon in?

Met hulp van ons lokale WWF-kantoor lukt het na veel aandringen om een afspraak met hem te maken voor 9 uur ’s ochtends op zijn kantoor in Kota Kinabalu. Omdat het meer dan drie uur rijden is, vertrek ik ’s ochtends vroeg om vijf uur vanuit mijn hotel.

Na een inspannende reis kom ik bezweet aan bij het kantoor van Sabah Wildlife. Dr. Sen ontvangt mij met open armen en hij lijkt blij dat er interesse is voor zijn verhaal. «De plastic zak van 46 cm lang en 32 cm breed veroorzaakte een fysieke obstructie in het maagdarmkanaal,» vertelt hij.

Dit zou toch een wake-up call moeten zijn dat we plastic afval op de juiste manier moeten weggooien. Foto: Sabah Wildlife Departement

Volgens Dr. Sen is het overduidelijk dat het imposante dier is gestorven door een darmobstructie die leidde tot verhongering en de dood. In zijn werk komt hij regelmatig gestrande zeedieren tegen en hij benadrukt de ernstige bedreiging die plastic vervuiling in onze oceanen vormt.

«Dit zou toch een wake-up call moeten zijn dat we plastic afval op de juiste manier moeten weggooien. Of beter nog, zo min mogelijk plastic voorwerpen gebruiken is de beste oplossing om de inwoners van onze oceaan te beschermen,» zegt Dr. Sen.

«Plastic voorwerpen worden door zeedieren vaak aangezien voor kwallen en andere voedselbronnen.» Hij benadrukt dat hij in de afgelopen drie jaar meer zeedieren om heeft zien komen dan in zijn hele carrière van 25 jaar als onderzoeker.

Juist daarom vindt hij het belangrijk dat mensen hiervan bewust worden. Om de foto’s van een dode walvishaai te zien, is al tragisch genoeg, maar als je een walvishaai open moet snijden om vervolgens plastic te vinden, is een ervaring die Dr. Sen als ervaren onderzoeker ook niet koud laat.

Anderen lezen ook:  Haaienexpeditie in Soedan:  de wilde Rode Zee 

Zoo veel plastic

Vanwege de kracht van dit tragische verhaal, dat één plastic tasje de grootste vis ter wereld kan doden, besluit ik om Dr. Sen te vragen of we het tasje in bruikleen kunnen krijgen.

Toevallig heeft Auke-Florian Hiemstra, kunstenaar en bioloog uit Leiden bekend van het Canal Cups initiatief, ook contact met Dr. Sen gelegd.

Voor Auke-Florian is het ook belangrijk dat dit verhaal verteld wordt: «Nieuws is heel vluchtig. De ene dag staat het in de krant en de andere dag ligt die krant weer onder het stro van een caviahok. Er komen zo veel berichten voorbij van walvissen met hun maag vol plastic, maar dit tasje laat zien dat het echt is.

En dat elk stuk plastic dat je opraapt, of die plastic tas die je niet gebruikt voor je boodschappen, een verschil kan maken.» Vanwege ons gezamenlijke doel besluiten we om samen op te trekken.

Credit – Rob Doolaard – Diergaarde Blijdorp

Aangezien het besluit niet aan Dr. Sen alleen is, duurt het vier maanden voordat we alle goedkeuringen hebben ontvangen en het tasje in Nederland aan komt. Na een rondreis door Nederland waar het tasje op verschillende evenementen is tentoongesteld, heeft het sinds kort een vaste plek gekregen.

En wel in het Oceanium van Diergaarde Blijdorp als onderdeel van de expo ‘Zoo veel plastic’, een tentoonstelling over plastic vervuiling. Kunstenaar Henk van den Berg heeft een indrukwekkende muurschildering van een levensgrote walvishaai gemaakt om het tasje in het juiste perspectief te plaatsen.

Per jaar komen er naar schatting meer dan 100 miljoen zeedieren om door plastic vervuiling. Als er in de komende 10 jaar niets verandert, kan de hoeveelheid plastic in de oceanen mogelijk verdubbelen en daarmee voor nog meer slachtoffers zorgen.

Anderen lezen ook:  Duikvaker 2018 Martijn Hanson: Laat je droogpak tot op de millimeter nauwkeurig opmeten

En dat terwijl de walvishaai ook al wordt bedreigd door overbevissing en een opwarmende oceaan. Hoog tijd dat we actie ondernemen om de grootste vis op aarde beter te beschermen! Hoe wij als WNF ons daarvoor inzetten, lees je in mijn volgende column.

Over Vincent

Vincent Kneefel werkt sinds februari 2019 bij WWF aan de bescherming van onze oceanen. Voordat hij bij WWF werkte, was hij strategieconsultant op het gebied van duurzame bedrijfsvoering en heeft hij voor de Verenigde Naties gewerkt.

De oceaan is altijd zijn passie geweest en de afgelopen 10 jaar heeft hij als onderwaterfotograaf de verhalen van bedreigde diersoorten verteld. Bij WWF houdt hij zich bezig met projecten in de Koraaldriehoek die zorgen dat de plasticvervuiling stopt en dat koraalriffen beter worden beschermd.

Check zijn blog op wwf.nl/wat-we-doen/actueel/blog/vincent