Hij trok naar Noord-Noorwegen voor de orka’s, maar kwam een hele andere hoofdrolspeler tegen in zijn Arctische avontuur: de witte Russische ‘spion’ Hvaldimir. Vincent Kneefel is oceanenexpert van het Wereld Natuur Fonds en onderwaterfotograaf, en doet verslag van zijn bijzondere encounter.

Tekst en foto’s: Vincent Kneefel

Na alle duikreizen en expedities die ik in de afgelopen vijftien jaar heb gemaakt, staat er één diersoort met stip bovenaan mijn verlanglijstje om te fotograferen: de orka. De kans om orka’s in het wild tegen te komen, is erg klein, behalve in het noorden van Noorwegen.

Hier is het ook toegestaan om ze onder water te fotograferen. Met deze missie vertrek ik afgelopen najaar naar Tromsø. Het zeilschip Barba biedt plaats aan zes personen. Kapitein Andreas, een voormalig commando, zet zijn boot in als platform om verhalen te vertellen over orka’s. We verkennen prachtige eilanden met mysterieuze namen als Sgvlik en Loppa, op zoek naar de orka’s.

De dagen zijn kort en ‘s nachts bewonderen we het noorderlicht. Omdat het redelijk vroeg in het seizoen is, zijn de scholen haringen nog te ver uit de kust. De weersomstandigheden zijn ideaal, maar helaas zijn de orka‘s in de eerste dagen nergens te bekennen. En wanneer we ze wel tegenkomen, zijn ze door het beperkte zicht slechts als schimmen onder water te zien.

Na een aantal lange en koude dagen wordt de frustratie bij mijzelf en andere bemanningsleden steeds zichtbaarder. Met nog slechts twee dagen te gaan lijkt onze expeditie op een mislukking uit te draaien.

Hvaldimir is in zijn meest pure vorm een boodschapper voor het leven in de oceanen en in het bijzonder voor zijn wilde soortgenoten.

Spion van Rusland

De volgende morgen vertrekken we met frisse moed op zoek naar orka’s, maar weer zonder succes. Omdat er een grote storm op komst is, moeten we uitwijken naar de haven van Bergsfjord. Vermoeid na een lange dag op zee gaan we vroeg naar bed.

Anderen lezen ook:  Het ultieme fitnessprogramma voor duikers

De volgende morgen is de boot bedekt onder een dikke laag sneeuw. Omdat ik als een van de eersten wakker ben, zet ik de ketel aan om koffie te maken. Andreas wordt na mij wakker en gaat buiten kijken of alle touwen nog goed vastzitten. Terwijl ik de koffie voor de bemanning aan het inschenken ben, hoor ik een harde schreeuw. «Guys there is a whale next to our boat!!!».

In onze pyjama’s rennen we halsoverkop de kajuit uit. Een beloega zwemt rondjes rond de boot! In april vorig jaar was een stel vissers uit Hammerfest een beloega tegengekomen die een harnas droeg. Het harnas had een Go-Pro en een Russische inscriptie met de naam ‘St. Petersburg’. Na de beloega van het harnas te hebben bevrijd, is hij de zomer in Hammerfest gebleven.

Omdat het vermoeden bestond dat hij getraind was door het Russische leger en uit een legerbasis net over de grens met Noorwegen ontsnapt moest zijn, werd hij na een publieke verkiezing ‘Hvaldimir’ genoemd. Dit is een combinatie van ‘Hval’, walvis in het Noors, en Vladimir, verwijzend naar de president van Rusland. Hvaldimir werd wereldberoemd door een YouTube filmpje waarin hij de camera van een kajakker opduikt.

In de afgelopen maanden was hij slechts sporadisch waargenomen en nu bleek dat hij meer dan 100 kilometer in zuidelijke richting had afgelegd. Ons wordt meteen duidelijk dat Hvaldimir ontzettend nieuwsgierig is. Terwijl wij in onze pyjama‘s op de rand van de boot staan, komt hij ons van dichtbij bekijken. Met een lengte van bijna vier meter en een gewicht van 570 kilo, is hij geen kleine jongen.

Anderen lezen ook:  Swingende opening WK onderwaterfotografie in Zierikzee

Snel mijn droogpak aan

We besluiten dat maximaal twee duikers het water in zullen gaan om hem te fotograferen. Ik trek vliegensvlug mijn droogpak aan. Stilletjes laat ik me in het ijskoude en donkere water naast de zeilboot zakken. Ik probeer me te oriënteren. Opeens verschijnt hij uit het niets en zwemt met grote snelheid om mij heen. Zijn witte kleur is zo reflecterend dat het een halo-effect in het koude donkere water afgeeft. Deze ontmoeting is de meest magische ervaring in mijn carrière als onderwaterfotograaf.

Het is duidelijk dat Hvaldimir contact met mij wil en hij komt regelmatig voor mijn camera liggen. Ik heb eerder walvissen, dolfijnen en zeekoeien gefotografeerd, maar dit is van een hele andere orde. Beloega’s zijn een van de meest intelligente walvisachtigen. Ze zijn heel vocaal en staan bekend als de kanarie van de zee.

Wetenschappers hebben aangetoond dat beloega’s de menselijke stem kunnen imiteren. Hvaldimir is in zijn meest pure vorm een boodschapper voor het leven in de oceanen en in het bijzonder voor zijn wilde soortgenoten. Naar schatting leven er nog maar 200.000 beloega’s in het wild. Hun voortbestaan wordt bedreigd door bijvangst, smeltende ijskappen, jacht en vervuiling.

Hvaldimir heeft een natuurlijke kracht om de aandacht van miljoenen mensen te grijpen en hen te enthousiasmeren en te betrekken bij de bescherming van beloega’s wereldwijd; hij is de ultieme natuurbeschermer. Na drie uur fotograferen wordt het zelfs in mijn droogpak te koud, de rest van de dag blijft Hvaldimir in de buurt van onze boot. Wanneer we de volgende morgen wakker worden, is hij weer verdwenen, op weg naar zijn volgende bestemming.

Zijn witte kleur is zo reflecterend dat het een halo-effect in het koude donkere water afgeeft. Deze ontmoeting is de meest magische ervaring in mijn carrière als onderwaterfotograaf.

Natuurbeschermer

De toekomst van Hvaldimir zelf is hoogst onzeker. Hij is duizenden kilometers verwijderd van het natuurlijke leefgebied van beloega’s. Ondanks dat hij in staat lijkt om zichzelf te voeden, loopt hij grote risico’s omdat hij zo nieuwsgierig is.

Anderen lezen ook:  Duizeligheid onder water, hoe zit dat?

Op zijn lichaam zijn een paar littekens van bootschroeven te zien. De vraag is waar de toekomst van Hvaldimir ligt. Herplaatsing naar zijn natuurlijke leefomgeving waar hij wellicht in contact kan komen met soortgenoten? Of in een gesloten gebied waar hij de juiste professionele aandacht kan krijgen? Het is een vraag die veel mensen bezighoudt, maar waar tot op heden nog geen antwoord op is.

Ik hoop dat Hvaldmir tot die tijd veilig blijft en zijn rol als natuurbeschermer en ambassadeur voor wilde beloega’s blijft vervullen.

Over Vincent

Vincent Kneefel

Vincent Kneefel werkt sinds februari 2019 bij WWF aan de bescherming van onze oceanen. Voordat hij bij WWF kwam werken, werkte hij als strategieconsultant op het gebied van duurzame bedrijfsvoering en heeft hij voor de Verenigde Naties gewerkt.

De oceaan is altijd zijn passie geweest en de afgelopen 10 jaar heeft hij als onderwaterfotograaf de verhalen van bedreigde diersoorten verteld. Bij WWF houdt hij zich bezig met projecten in de Koraaldriehoek die zorgen dat de plasticvervuiling stopt en dat koraalriffen beter worden beschermd.

Check zijn blog op www.wwf.nl/wat-we-doen/actueel/blog/vincent