Het kortsnuitzeepaardje is voor veel duikers een bijzondere waarneming. Achter de schermen wordt er ook hard gewerkt aan het behoud van deze soort. Jarco Havermans, medewerker dierverzorging en conservator bij Ecomare, coördineert al drie jaar het Europese instandhoudingsprogramma voor het kortsnuitzeepaardje. Hij vertelt wat zo’n programma inhoudt en hoe de samenwerking tussen aquaria en dierentuinen in de praktijk werkt.

“De instandhoudingsprogramma’s, ook wel ex-situ-programma’s genoemd, zijn een initiatief van de Europese dierentuinenorganisatie EAZA, de European Association of Zoos and Aquaria. Het doel is om populaties van diersoorten binnen dierentuinen en aquaria te beheren en tegelijkertijd bij te dragen aan onderzoek en bescherming van soorten en hun leefgebieden in het wild. De oudste programma’s bestaan al sinds 1985. Inmiddels worden meer dan vijfhonderd diersoorten binnen Europa op deze manier gecoördineerd. Dat loopt uiteen van olifanten en gorilla’s tot papegaaien en kortsnuitzeepaardjes.”

Waarom zijn deze programma’s belangrijk?

“Ze stimuleren samenwerking tussen Europese dierentuinen en aquaria op het gebied van populatiebeheer, onderzoek en natuurbescherming. Dieren kunnen worden uitgewisseld om gezonde populaties in stand te houden, maar de programma’s zorgen ook voor samenwerking tussen wetenschappers, beleidsmakers en natuurbeschermers.“

Hoe zijn deze programma’s georganiseerd?

“Elk instandhoudingsprogramma heeft een eigen coördinator, ondersteund door een soortcommissie van vier mensen. Dat zijn meestal specialisten met veel ervaring in het houden van de betreffende soort. Binnen de commissie zitten altijd mensen die praktijkervaring hebben met de dieren.”

Jij bent coördinator van het programma voor het kortsnuitzeepaardje. Wat houdt die rol in?

“Vanwege mijn ervaring met het houden en opvangen van kortsnuitzeepaardjes bij Ecomare ben ik gevraagd om dit programma te coördineren. Dat doe ik inmiddels drie jaar. Het werk bestaat uit het onderhouden van contacten tussen dierentuinen en aquaria, het voorstellen van dierverhuizingen, het ondersteunen van campagnes en het faciliteren van wetenschappelijk onderzoek.”

Kun je een voorbeeld geven van dat onderzoek?

“Op dit moment zijn we bezig met de opstart van een citizen-scienceproject. Daarbij willen we foto’s van kortsnuitzeepaardjes gebruiken die door duikers zijn gemaakt. We kijken naar wat er op de achtergrond van die foto’s zichtbaar is, om te onderzoeken of daaruit habitatvoorkeuren af te leiden zijn. Over het leefgebied van kortsnuitzeepaardjes is namelijk nog relatief weinig bekend. Met behulp van veel waarnemingen hopen we daar meer inzicht in te krijgen. In 2025 was het kortsnuitzeepaardje uitgeroepen tot EAZA Fish of the Year. Daarvoor hebben we een Europese campagne opgezet met verschillende activiteiten om aandacht te vragen voor de soort.”

Hoe werkt het programma voor kortsnuitzeepaardjes in de praktijk?

“Binnen het programma werken we momenteel met drie genetische groepen: dieren met een Portugese of Golf van Biskaje-achtergrond, dieren uit de Noordzee en dieren uit de Middellandse Zee. Door dieren gericht uit te wisselen tussen deelnemende instellingen proberen we deze genetische groepen voldoende groot en genetisch divers te houden.”

Kun je een voorbeeld geven van zo’n uitwisseling?

“Recent zijn dieren verhuisd van Nausicaá in Boulogne-sur-Mer naar Zoo am Meer in Bremerhaven. Beide instellingen zijn zeer succesvol in het kweken van kortsnuitzeepaardjes. Door die verhuizing kwamen in Bremerhaven enkele dieren beschikbaar die daar niet meer binnen de populatieplanning pasten. Die dieren zijn vervolgens naar Ecomare verhuisd. De kortsnuitzeepaardjes die nu bij Ecomare verblijven, zijn geboren in Bremerhaven en inmiddels bijna twee jaar oud.”

Wat zou je duikers nog willen meegeven?

“Waarnemingen van duikers kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan onderzoek. Juist omdat er nog veel onbekend is over het leefgebied en gedrag van kortsnuitzeepaardjes. Als duiker kun je binnenkort helpen door jouw foto in te sturen. Zodra dit kan, maken we dit bekend!”