Op 27 oktober werden de eerste vier olievogels op het Texelse strand gemeld. Op zo’n moment is het nog onmogelijk te voorspellen of dit de eerste vier van tienduizend dieren zijn, of de eerste vier van vier. Bij Ecomare wordt daarom gewerkt volgens duidelijke protocollen en richtlijnen die zijn opgesteld door European Oiled Wildlife Assistance (EurOWA). Alle teamleden zijn hierin getraind, zodat zij direct en effectief kunnen handelen wanneer vogels met olie binnenkomen. DUIKEN magazine gaat in gesprek met Jarco Havermans.

Tekst en foto’s: Jarco Havermans

Op dag 2 haalde Ecomare 25 besmeurde vogels van het strand. Een dag later kwamen daar nog eens 15 dieren bij. Daarna draaide de wind van west naar zuid en oost. Voor vogels op zee betekent dat dat ze niet langer naar het Texelse strand dreven, maar juist verder de zee op werden geblazen. Het aantal meldingen nam snel af: enkele per dag en vanaf dag 5 helemaal geen nieuwe olieslachtoffers meer. Tijdens zo’n periode staan Ecomare, SON en andere kustasielen dagelijks met elkaar in contact. Elke avond wordt geëvalueerd: waar zitten de knelpunten, wat is wijsheid, hoe wordt de zorg verdeeld? Dat was in dit geval extra belangrijk, omdat Texel het zwaartepunt van de aanvoer kreeg, maar langs de hele Nederlandse kust besmeurde vogels aanspoelden. De herkomst van de olie is tot op heden onbekend.

Welke soorten werden getroffen?

Vooral alken en zeekoeten bleken slachtoffer, en daarnaast enkele jan-van-genten. In totaal ving Ecomare 48 vogels op.
Nieuw binnengebrachte dieren krijgen altijd eerst een intake: wegen van het dier, bloedafname, inschatting van de mate van oliebesmeuring en een check op andere problemen zoals verwondingen of ziekte.
Over het algemeen waren de binnengekomen vogels in redelijke conditie, olieproblemen daargelaten. Na de intake volgt een stabilisatiefase van minimaal 48 uur, waarin de dieren vocht en vloeibare voeding via een sonde krijgen. Pas wanneer een vogel stabiel is, goede bloedwaarden heeft en in gewicht toeneemt, mag hij worden gewassen. Het wasproces is namelijk zeer intensief en alleen geschikt voor dieren die sterk genoeg zijn.

De wasprocedure

Het wassen gebeurt in bakken warm water van 40–41°C, met Dreft als ontvetter. De zeep wordt niet over de vogel gesmeerd, maar tegen de veren geklopt zodat de olie loslaat. Daarna volgt een lang en zorgvuldig spoelproces om álle zeepresten te verwijderen, want ook achtergebleven zeep tast de waterdichtheid van de veren aan. Na het spoelen gaat de vogel in het drooghok, en vervolgens naar de bassins waar hij zijn veren weer in perfecte staat moet brengen. De structuur van veren is te vergelijken met klittenband: pas als alles precies goed ligt, is een vogel weer waterdicht.

Wanneer mag een vogel terug naar zee?

Gemiddeld duurt de revalidatie van een olievogel zo’n 2,5 week. Na wassen, spoelen en drogen moeten de dieren de 48-uurstest doorstaan: twee volledige dagen ontspannen op het water blijven zónder de behoefte om op een plateau te rusten. Dit is essentieel voor soorten die in het wild alleen aan land komen om te broeden.
Pas wanneer de 48-uurstest goed gaat, het gewicht oploopt, de bloedwaarden in orde zijn en het gedrag goed is, plant Ecomare de vrijlating. Alle dieren krijgen een ring, in de hoop ooit terugmeldingen te ontvangen.

Langetermijneffecten voor het zeeleven

Welke gevolgen deze olievervuiling op langere termijn heeft, is moeilijk in te schatten. Zo is bijvoorbeeld onbekend hoeveel olie precies in zee terechtgekomen is. Zeker is wél dat het schadelijke effecten heeft op het zeeleven.

Hoe gaan medewerkers om met de emotionele belasting?

Binnen het team wordt actief met elkaar gesproken over de impact van het zien van zieke of gestorven dieren. Tegelijkertijd is de dood helaas een onlosmakelijk onderdeel van het werk in de opvang: dieren worden immers alleen binnengebracht wanneer er al iets mis is. Bij olieslachtoffers die in goede conditie binnenkomen blijft de uitval gelukkig relatief laag.

Wat kunnen burgers doen?

Wie op het strand besmeurde dieren of olieplekken aantreft, moet direct contact opnemen met een wildopvang of dierenambulance, op Texel dus met Ecomare. Tijdens calamiteiten kunnen opvangcentra soms gerichte hulpvragen uitzetten, zoals voor kartonnen dozen of handdoeken. Het volgen van opvangcentra op social media helpt om te weten wat er nodig is. Hands-on helpen in de opvang is meestal niet mogelijk, omdat hiervoor specialistische vaardigheden vereist zijn.