De Rode Zee is een prachtplek voor duikers, maar kent ook een schaduwzijde. In het afgelopen jaar zijn maar liefst zes liveaboards gezonken in Egypte. Voor ervaren duikers en reizigers is dat een zorgwekkende ontwikkeling, die de kwetsbaarheid van de scheepvaart in deze regio onderstreept.

Tekst: Harmen van den Heuvel

Duiken is voor mij meer dan een hobby. Het is een manier van leven. Sinds mijn eerste duik in 1977 heb ik duizenden uren onder water doorgebracht, zowel voor mijn werk als voor mijn passie. Maar duiken heeft me ook geconfronteerd met situaties die je liever niet wilt meemaken. Ik stond aan de zijlijn van enkele grote scheepsrampen, waaronder de Herald of Free Enterprise en een tragisch ongeval in Safaga, Egypte. En in 2007 maakte ik mijn eigen schipbreuk mee.

De ramp met de Herald of Free Enterprise

Het is 6 maart 1986. De veerboot Herald of Free Enterprise kapseist bij Zeebrugge, amper enkele minuten na vertrek. 193 mensen komen om. Ik was toen al een ervaren koudwaterduiker en kwam net terug van een trainingsavond toen ik het nieuws hoorde. Eenmaal thuis belde ik direct naar de Belgische marine. Via het Belgische Navy Diving Team kende ik enkele commandanten persoonlijk, en ik wilde weten of ik kon helpen. Ze vroegen me meteen te komen.

Toen ik in Zeebrugge aankwam, zag ik een enorme reddingsoperatie. Overal stonden ambulances opgesteld, tientallen zelfs. Het was indrukwekkend om te zien hoe snel de Belgische hulpdiensten en marine deze operatie hadden opgezet. Samen met andere ervaren duikers werd ik standby gehouden. Engelse teams die gespecialiseerd waren in reddingen uit onderzeeërs arriveerden tegelijk met mij en namen het voortouw.

Hoewel ik zelf niet hoefde te duiken, was het een nacht die ik nooit zal vergeten. Ik zag slachtoffers die door de beroemde sleepboot Fighter van URS aan land werden gebracht. Aan dek lagen lichamen, rijen doden. De bemanningsleden van de Fighter waren bekenden van me, en ik zag hoe zwaar het voor hen was. Later sprak ik mijn vriend, een commandant van de marine, die me enkele van de gruwelijke details vertelde. Die beelden, die verhalen, ze hebben een blijvende indruk op me achtergelaten.

De ramp bij Safaga: meer dan 700 slachtoffers

Ruim tien jaar later was ik in Egypte, waar ik verbleef in het hotel Scubado in Hurghada. Dit hotel werd gerund door Lucien de Hondt, een bekende in de duikwereld en importeur van Scubapro Benelux. Ik had de reis gewonnen op een filmfestival in België, waar ik mijn documentaire over de Oosterschelde had gepresenteerd.

Op een avond kwam het nieuws binnen: een schip was gezonken bij Safaga. Aan boord waren meer dan 700 mensen. De eigenaar van het hotel en een Belgische vriend, Rudy van Gelder, gingen diezelfde avond naar Safaga om de situatie te bekijken. Ze hoorden geklop uit het wrakmensen die nog leefden, vastzaten op dieptes tussen de 20 en 35 meter. Maar er was niets wat ze konden doen. Er waren geen decompressietanks, en zonder die uitrusting was redding onmogelijk.

De volgende ochtend vertrok ik samen met een groep duikers naar Safaga. Ik nam mijn videocamera mee om alles vast te leggen, zodat de beelden konden worden gebruikt voor een bergingsplan. De omvang van de ramp drong pas later volledig tot ons door: meer dan 700 mensen waren omgekomen. Mijn opnames werden uiteindelijk gedeeld met de marine en gebruikt voor trainingen van reddingsdiensten en het Rijks Identificatieteam. Ik heb de beelden altijd zorgvuldig bewaard en nooit commercieel willen gebruiken. Helaas verscheen er later toch materiaal op YouTube, waarin mijn handgeschreven naam zichtbaar was als watermerk. Dat heb ik gelukkig kunnen laten verwijderen.

Een eigen schipbreuk in de Rode Zee

In 2007 organiseerde ik een duiksafari in Egypte. Ik charterde een schip via Aquanaut, een bekende naam in de duikwereld. Het plan was een tocht op het luxe schip Princess Thalia, maar bij aankomst bleek het schip niet vaarklaar. Dankzij de hulp van medeeigenaar Bertus Bleij werd een alternatief geregeld. Een bus bracht ons naar het zuiden, waar we konden inschepen op de Princess Thalia.
Helaas bleek het schip niet zonder problemen. De compressor om de duikflessen te vullen was kapot. Gelukkig hadden we een paar technische mensen in de groep, en samen hebben we de compressor weten te repareren. Ondanks de tegenslagen konden we toch genieten van enkele mooie duiken, en langzaam trokken we weer noordwaarts.

Op een avond, net na zonsondergang, ontspanden we aan dek met een aperitiefje toen het misging. Op volle snelheid voeren we op een rif: het Dolfine-rif, een gevaarlijke plek die duikers in de regio goed kennen. Ons schip raakte lek en kwam vast te zitten.

Gelukkig waren er duikboten in de buurt die ons van boord haalden. Eén passagier liep nekletsel op en werd voor controle naar een ziekenhuis in Hurghada gebracht, maar verder raakte niemand gewond. De volgende dag regelde Aquanaut een verblijf in een hotel, en we konden op tijd met onze geplande vlucht naar huis. Later boden ze ons een nieuwe reis aan, die we hebben geaccepteerd. Ondanks alles vond ik dat ze hun uiterste best hadden gedaan om ons te helpen.

Lessen uit een duikcarrière van 5000 duiken

Als ik terugkijk op mijn carrière, ben ik dankbaar voor de mooie ervaringen die duiken me heeft gebracht, maar de scheepsrampen blijven me bij. Sinds mijn eerste duik in 1977 heb ik meer dan 5000 duiken gemaakt. Vooral in mijn productiejaren, waarin ik films zoals Oosterschelde, meer dan alleen water en Oosterschelde, natuurmonument maakte, dook ik soms vijf tot zes keer per dag.
Wat me opvalt, is hoe vaak het misgaat in de scheepvaart, zeker in de Rode Zee. Ik heb er meer scheepsrampen meegemaakt dan duikongevallen. Dat zet je aan het denken over veiligheid en voorbereiding. Tegelijkertijd herinneren deze ervaringen me aan de veerkracht en samenwerking die nodig zijn om in moeilijke situaties te handelen.