Zuurstoftransport speelt een cruciale rol tijdens het duiken. Bij mensen met sikkelcelziekte of sikkelcel trait kan dit proces verstoord raken, waardoor onder bepaalde omstandigheden gezondheidsproblemen kunnen ontstaan. Hoe werkt zuurstoftransport in het lichaam, wat is sikkelcelziekte precies en waarom vraagt deze aandoening extra aandacht bij duiken?

Tekst: Duikmedisch arts Menno Gaastra

Zoals we allemaal weten is, zuurstof essentieel om ons allemaal in leven te houden. Het zuurstoftransport in ons lichaam vindt plaats door de rode bloedcellen in ons bloed. In de rode bloedcellen zit hemoglobine. Dit is een ijzerverbinding die het zuurstof en koolstof vasthoudt. Als er zuurstof aan vastzit is het bloed roder en bij kooldioxide is het blauwer. De slagaderen vervoeren in ons lichaam het zuurstofrijke bloed en de aderen het zuurstofarme. Als je een ijzertekort hebt, kan je zuurstoftransport in gevaar komen. Dit is een proces waarbij de rode bloedcellen in onze longen van zuurstof voorzien worden, nadat ze het afvalgas (kooldioxide) in ons lichaam in onze longen hebben losgelaten.

Ons hart pompt het zuurstofrijke bloed naar alle delen in ons lichaam. De zuurstof wordt dan in de haarvaatjes (capillairen) uit de rode bloedcellen gehaald en naar de omliggende weefsels getransporteerd. Kooldioxide komt dan in de plaats van de zuurstof in de rode bloedcellen. Zo wordt het bloed met daarin kooldioxide weer door het hart naar de longen gebracht.

Wat is sikkelcelziekte?

De haarvaatjes zijn zo klein, dat de ronde rode bloedcellen er achter elkaar en een voor een doorheen geperst kunnen worden. Dit proces kan serieus in de war raken als de rode bloedcellen niet in goede conditie zijn. Dit is het geval bij de zogenaamde sikkelcelziekte. Bij deze erfelijke vorm van bloedarmoede is er een verandering in de hemoglobine. De rode bloedcellen zijn dan niet mooi rond en kunnen dus niet door de haarvaatjes heen. Er ontstaat dan ter plekke een zuurstoftekort.

Je krijgt vaatafsluitingen die heel veel pijn geven en koorts. Heel vaak ontstaat dit probleem in de goed doorbloede organen zoals botten, nieren, huid, lever, huid en hersenen. Dit is heel moeizaam te behandelen.

Sikkelcel trait: wanneer ontstaan klachten?

Er is ook een situatie waarbij de aanleg er wel is, maar niet zo uitgesproken. Je noemt dit de sikkelcel trait. Dit komt voor bij ruim 8% van de mensen uit Afrika, het Verre en Midden-Oosten, het Caribisch gebied en rond de Middellandse Zee. Normaal merken deze mensen niets van de aanleg die ze hebben. Maar als er een zuurstoftekort is, bijvoorbeeld bij verblijf op hoogte (bergen, vliegen), kunnen er klachten optreden. Ook als je een longontsteking hebt en er daardoor minder zuurstofopname mogelijk is.

Waarom vraagt sikkelcelziekte extra aandacht bij duiken?

Bij duiken kan dit probleem ook optreden doordat kou, vochttekort (dehydratie) en lichamelijke inspanning de klachten kunnen uitlokken. Dit is met name het geval bij de echte sikkelcelziekte en minder bij sikkelcel trait.

Kortom: een aandoening die bij het duiken extra aandacht vraagt. Een duikmedische keuring voordat je begint met duiken kan dus zeer handig zijn om goede adviezen te krijgen voor jouw specifieke situatie en om problemen zoveel mogelijk voor te zijn.